Summer’s End

Malakas ang kutob ko na nasa Mikko’s ka nang gabing iyon. Una, dahil taga-Calapan ka. Pangalawa, dahil alam kong umuuwi ka kapag Holy Week at nagpupunta sa Galera.

Sa kabila ng kasiyahan, hindi ko magawang tuluyang magpatianod. Binabalisa ako ng iyong alaala at sa bawat tagay at lagok ng Mindoro Sling, pilit kong inaapuhap sa kaguluhan ang iyong mukha.

At hindi nga ako nagkamali.

Dahil sa likod ng umiindayog na mga katawan at umaalimbukay na usok ng mga sigarilyo, namataan kita. Isang maulap na imahe na noong una ay inakala kong pangitain lamang.

Kahit mayroon nang antisipasyon, nagulat pa rin ako sa biglang bayo ng kaba sa dibdib ko. Lagi namang ganoon, kahit noon. Mere presence mo lang, bumibilis na ang tibok ng puso ko.

At nakita mo rin ako.

Sa pagtatama ng ating mga mata ay tila sandaling tumigil ang musika at nag-slow motion ang paligid. Parang ikaw lang at ako ang naroroon, sa gitna ng banayad na alon ng mga tao.

Sa mga unang bara ng “The Time” ng Black-Eyed Peas, dahan-dahan tayong lumapit sa isa’t isa. At nang magtagpo, nagsayaw tayo sabay sa pagbilis ng tiyempo. Hindi na natin kailangang magsalita, sapat na ang ating mga titig at galaw upang ipahiwatig kung gaano tayo kasaya sa muling pagkikita.

Maya-maya pa, kinuha mo ang aking kamay at ako ay hinila palayo sa magulong lugar na iyon. Naging sunud-sunuran ako sa’yo. Katulad noon, walang pagtatanong at pagtutol.

Dinala mo ako sa dalampasigan na kung saan pinakalma ng mga alon ang aking kalooban. Hinagkan ng tubig ang ating mga paa at naglakad tayo patungo sa direksyon ng batuhan na naging makasaysayan sa atin noon, dalawang taon na ang nakararaan.

“Sino’ng kasama mo?” ang tanong mo.

“Barkada,” ang sagot ko. I was so caught up in the moment na basta ko na lang sila iniwan. “Ikaw?”

“Ako lang mag-isa.”

“Hindi mo siya kasama?”

“Hindi.”

“Kayo pa rin ba?”

“Oo.”

I was hoping otherwise. Masakit malaman na hanggang ngayon matatag pa rin ang inyong relasyon. Who would ever think na mas tatagal pa kayo kaysa sa atin gayong on the rebound ka lang noon?

“Ikaw? Kayo pa rin ba?”

“Hindi na.”

Tumingin ka sa akin pero hindi ka na nagsalita.

Tahimik nating ipinagpatuloy ang paglalakad. Nagpapakiramdaman, nag-iisip. Tila inaapuhap ang susunod na sasabihin. May pag-aalinlangan kung kailangan bang muling balikan ang nakaraan.

Subalit pagsapit natin sa batuhan, hindi iyon naiwasan. Napakapamilyar ng lugar na iyon upang balewalain ang naging kahulugan niyon sa atin.

“Parang kailan lang, dito tayo nagkakilala,” ang iyong sambit habang pinagmamasdan ang kulumpon ng malalaking batong nakausli sa buhangin.

“Two summers ago, to be exact,” ang aking tugon.

Nagkakilala tayo noon sa panahon ng paghahanap. Nang magtagpo tayo sa batuhang iyon, hindi na natin kailangang magsalita. Sapat na ang mga titig upang ipahiwatig ang kagustuhang makipagniig.

One night stand lang iyon dapat. Subalit pagkaraan nating mag-alab, niyaya mo akong uminom. Nag-usap tayo at nagkapalagayang loob. Papasikat na ang araw, hindi pa rin tayo naghihiwalay. Nakaupo tayo sa beach, nag-uusap pa rin. At nang magyakap tayo upang magpaalamanan, alam natin na may magic na naganap. Sa isang hindi inaasahang lugar at pagkakataon, natagpuan natin ang pag-ibig.

Lumisan tayo sa isla at ipinagpatuloy sa Maynila ang ating naging simula.

Subalit katulad ng paglalayag sa Batangas Bay, naging maalon ang ating relasyon. Ang hindi natin maintindihan, mahal naman natin ang isa’t isa subalit bakit palaging may unos?

Hanggang sa pareho tayong mapagod at mawalan ng lakas upang labanan ang paulit-ulit na mga pagsubok.

“Bakit mo ako iniwan noon?” ang tanong mo.

“Ikaw ang umiwan sa akin,” ang sagot ko.

“Binalikan kita. Pero may iba ka na.”

“Akala ko, hindi ka na babalik.”

It was our biggest mistake. Ang gumive-up nang ganoon kabilis. Siguro dahil napakabilis din ng mga naging pangyayari sa atin.

Hanggang sa nabalitaan ko, may bago ka na rin.

Hindi ko akalain na magiging ganoon iyon kasakit. Ang intensyon kong saktan ka ay nag-boomerang sa akin.

At ang higit na masakit ay nang muling mag-krus ang landas natin nang sumunod na tag-init. Sa Galera rin, nagkita tayo at pareho nang may kasamang iba.

Nagpaka-civil tayo. Nagbatian at ipinakilala ang mga partner. The four of us even shared a pitcher of Mindoro Sling. Subalit sa likod ng pagpapaka-pleasant, nag-uusap ang ating mga mata. Nagtatanong… nagsusumamo… nasasaktan.

Nang summer na iyon, iisa ang aking naging realisasyon. Mahal pa rin kita.

I continued aching for you after that. At dahil ayokong maging unfair sa partner ko, ginawa ko ang nararapat. Nakipaghiwalay ako sa kanya.

Hinintay ko ang iyong muling pagbabalik. Subalit naghintay ako sa wala.

Pinilit kong kalimutan ka. And just when I thought I was already successful, heto at summer na naman. Hindi yata talaga kita matatakasan dahil muli tayong nagkita. At ngayon nga, nag-uusap tayong dalawa.

“Bakit hindi mo siya kasama?” ang tanong ko.

“May family affair sila,” ang sagot mo.

“Ang tagal n’yo na rin.”

“More than a year.”

“Samantalang tayo noon, hindi man lang umabot ng isang taon.” Hindi ko nagawang ikubli ang pagdaramdam sa aking tinig.

“Bakit kayo naghiwalay?” Ikaw naman ang nagtanong.

“Dahil ayokong dayain ang sarili ko.”

Tumitig ka sa akin, nagtatanong ang mga mata.

Inamin ko ang totoo. “Mahal pa rin kita. Sa paglipas ng panahon, hindi iyon nawala.”

Hindi ka nakapagsalita.

“Hinihintay ko pa rin ang iyong pagbabalik.”

Nanatili kang tahimik.

“Mahal mo pa ba ako?” ang tanong ko.

Lumapit ka sa akin. At binalot mo ako ng iyong mga bisig. Sa iyong mga yakap, muli kong nadama ang pamilyar na init ng iyong dibdib.

“Mahal pa rin kita,” ang sabi mo.

Sa ritmo ng magkasabay na pintig ng ating mga puso, sandali akong nakalimot sa mga sakit na idinulot ng masalimuot nating pag-ibig.

“Bumalik ka na sa akin,” ang sabi ko. “Magsimula tayong muli.”

Muli kang natahimik. At pagkatapos, kumalas ka sa pagkakayakap sa akin.

“Hindi na ganoon kadali,” ang sabi mo.

“Bakit?”

“Dahil masyado na akong committed sa kanya.”

Ako naman ang natahimik.

“Magka-live in na kami,” ang dugtong mo pa. “At nito lang huli, may itinayo kaming business. Masyado nang malalim ang pagsasama namin. Hindi ko na siya maaaring iwan.”

Mula sa karagatan, nadama ko ang ihip ng malamig na hangin. Umahon ang kirot sa aking dibdib at nagsimulang manlabo ang aking paningin.

Muli mo akong niyakap, marahil upang payapain. Yumakap din ako sa’yo at kumapit. Tila nanghihina ako bunsod ng muling pagkabigo na maangkin ang pag-ibig mo.

Hinanap ng mga labi mo ang mga labi ko. At nang magdampi tayo, siniil mo ako nang buong pananabik. Humigop ako ng lakas sa iyong mga halik.

Humigpit ang ating mga yakap at nadama ko ang paggapang ng iyong bibig. Bumilis ang daloy ng aking dugo sa pagkakadarang sa iyong init.

“Mahal pa rin kita,” ang ulit mo habang patuloy sa pagsaliksik sa akin.

Nagpaubaya ako. Kaytagal kong pinanabikan na tayo ay muling magdaop.

“Atin ang mga sandaling ito. Let’s make love,” ang bulong mo.

Napasinghap ako sa pagdako ng iyong bibig sa aking dibdib.

“Maaari pa rin tayong magpatuloy,” ang sabi mo. “Maaari pa rin tayong magkita kahit hindi na maaaring maging tayo.”

Naramdaman ko ang haplos ng iyong mga kamay. Muli akong napasinghap nang matagpuan niyon ang aking kaselanan.

“Will you be my number two?” ang tanong mo.

Tumimo iyon sa aking kamalayan nang higit sa pagtimo ng sensasyon sa aking kalamnan.

Number two. Kabit. Second best.

Para akong biglang natauhan. Tangay man ng agos ng pagnanasa, nanaig ang aking katinuan. Nagpumiglas ako at kumawala.

“Bakit?”

Hindi ako sumagot. Sa halip, unti-unti akong umurong.

“Bakit?” ang ulit mo. “Ayaw mo na ba?”

“Kung hindi ka rin lang lubusang mapapasaakin, ayaw ko na.”

“Akala ko mahal mo pa rin ako.”

“Ayaw kong makiamot ng pag-ibig.”

Natigilan ka, napatingin sa akin nang mataman.

“Kailangang matapos na ang kabaliwang ito. Wala rin tayong patutunguhan. Patuloy lang akong masasaktan.”

“Mahal pa rin kita,” ang giit mo.

“I love you, too. But this is goodbye. For real.”

At bago ka pa nakapagsalita, tumalikod na ako. Ganoon ka-abrupt.

Nagmamadali ang aking mga hakbang. Nauwi iyon sa pagtakbo na parang pagtakas sa ating nakaraan.

Bumalik ako sa Mikko’s at muling uminom. Pinayapa ako ng Mindoro Sling at inalo ng “Firework” ni Katy Perry. Nagsimula akong sumayaw.

At sa likod ng umiindayog na mga katawan at umaalimbukay na usok, namataan ko siya. Isang maulap na imahe na nakangiti sa akin. Isang magandang pangitain upang malimot kita.

Nilapitan ko siya.

Bigla ang naging bayo ng kaba sa dibdib ko nang magtama ang aming mga mata.

Plantation Resort 6

Nagkaroon ng sagot ang tanong niya pagkalipas ng tatlong araw. Naglalanggas siya ng kanyang sugat nang kumahol ang aso nilang si Bantay.

“Tao po. Tao po,” ang narinig niyang tawag.

Itinigil niya ang ginagawa. Nagtapi siya ng tuwalya at dumungaw sa bintana.

Hindi niya inaasahan ang kanyang nabungaran. Sa kabila ng pagkagulat, may nadama siyang tuwa pagkakita sa bisitang nakatayo sa kanilang bakuran.

Si Miguelito. Kasama ang isang katulong sa malaking bahay.

Kaagad itong napangiti pagkakita sa kanya. Nataranta siya dahil sa kanyang ayos. Hindi niya alam ang gagawin, kung paano ito patutuluyin at haharapin gayong nais niya sanang itago ang kanyang kalagayan.

Dali-dali siyang nagsuot ng salawal at napangiwi nang aksidenteng masagi ang kanyang ari. Ingat na ingat siyang naglakad palabas ng bahay.

Hinagod siya ng tingin ni Miguelito habang papalapit siya rito, may ngiti pa rin sa mga labi. Hindi niya alam kung natutuwa ito o natatawa sa kanya.

“Halika, tuloy ka,” ang kanyang sabi.

Tumuloy si Miguelito. Nagpaiwan sa bakuran ang kasama.

Pagkapasok sa loob ay naupo ito sa bangko, nakatingin pa rin sa kanya.

“Nagpatuli ka raw?” ang tanong.

Nakadama ng tila pagkapahiya si Alberto. “Sino’ng maysabi?”

“Ang Nanay mo.”

Sa loob-loob niya, naku, ang Nanay talaga, napaka-tsismosa.

“Dalawang araw na kasi kitang hindi nakikita,” ang sabi pa ni Miguelito. “Kaya kanina, itinanong kita sa Nanay mo. Yung nga ang sabi niya. Naisipan kong bisitahin ka kaya nagpasama ako sa katulong. Kumusta ka na?”

“Heto, nagpapagaling.”

“Akala ko, nagtampo ka na dahil sa mga panunukso sa’yo ni Leandro.”

“Hindi. Wala ‘yun.”

“Akala ko rin, umiiwas ka dahil sa nakita mong ginagawa namin sa tabing ilog.”

“Hindi. Karaniwan na ‘yun.”

“Bakit? Ginagawa mo rin ba ‘yun?”

Natigilan siya sa tanong na iyon. Hindi makasagot.

“Ngayong tuli ka na, may mararamdaman kang kakaiba,” ang patuloy ni Miguelito. “Maaaring hindi pa ngayon dahil may sugat ka pa. Pero paggaling mo, makikita mo.”

“Ano’ng ibig mong sabihin?” ang tanong niya.

“Magiging mas sensitibo ‘yang ari mo. Huwag lang masagi, titigasan ka na.”

Hindi siya sumagot dahil ngayon pa lang, kahit masakit pa ito, parang ang bilis nitong makiliti.

“At saka, makikita mo, mabilis kang tatangkad at magkakalaman ang katawan mo.”

“Ganyan ba ang naging epekto sa’yo nang magpatuli ka?”

“Oo. Parang naging mabilis ang pagbibinata ko.”

“Saan ka ba nagpatuli?”

“Sa doktor. Sa Maynila.”

“Masakit ba?”

“Hindi. Kasi may anaesthesia.”

“Ako, naluha ako sa sobrang sakit. Pero hindi ako umiyak.”

“Bakit ba kasi bigla mong naisipang magpatuli?”

“Gusto ko na rin kasing magbinata. At saka nainggit ako sa inyo ni Leandro nang makita kong tuli na kayo. At saka gusto kong lumaki na rin ang katawan ko.”

Napangiti si Miguelito. “Sa palagay ko hindi ka na tutuksuhin ngayon ni Leandro dahil sa naging tapang mo sa pagpapatuli. Hindi niya kaya ‘yung ginawa mo. Sa doktor din kasi siya nagpatuli.”

Nagbiro si Alberto. “Baka siya ngayon ang tawagin kong bakla.”

Tumingin sa kanya si Miguelito, seryoso. “Bakit, sa tingin mo ba, bakla si Leandro?”

Hindi siya kaagad nakasagot. “Ewan ko. Bakit mo naitanong ‘yan?”

“Hindi ko rin alam. Para kasing ang dami-dami niya sa aking itinuturo. At parang lagi siyang nakatingin sa ari ko. At sa tabing-ilog, hinawakan niya ako.”

“Matagal mo na ba siyang kaibigan?”

“Oo. Pero ngayon ko lang siya kinakitaan ng ganyan.”

“Baka naman likas lang talaga siyang pilyo.”

Nagkibit-balikat na lamang si Miguelito. Maya-maya ay tumayo na ito. “Sige, aalis na ako. Binisita lang kita para tingnan kung ayos ka. Kelan ka uli pupunta sa malaking bahay?”

“Hindi ko pa alam. Pagkalipas siguro ng dalawang linggo. Kapag magaling na ako.”

“Ang tagal pa nun.”

“Oo nga eh.”

“Huwag kang mag-alala, bibisitahin na lang uli kita.”

Natuwa siya sa kanyang narinig. “Sige. Kelan?”

“Bukas. Ngayong alam ko na itong sa inyo, kahit anong oras pwede kitang puntahan. Hindi ko na kailangang magpasama.”

Napangiti na lamang siya at hindi na sumagot pa.

Malayo na si Miguelito, tinatanaw niya pa rin ito. Umalis lang siya sa tabing-bintana nang mawala na ito sa paningin niya.

At nang ipinagpatuloy niya ang paglalanggas ng kanyang sugat, hirap na hirap siya dahil hindi niya mapigil ang kanyang paninigas.

Kinabukasan, maaga pa lang ay hindi na siya mapakali sa inaasahang muling pagdating ni Miguelito. Iniisip niya na ang mga bagay na maaari nilang gawin. Kahit iika-ika pa, maaari niya naman itong dalhin sa likod-bahay nila upang ipakita ang mga alaga nilang hayop. O kaya ay lakarin nila ang konting distansya patungo sa may sapa upang mamingwit ng isda. Maaari siyang magluto ng tanghalian at yayain itong doon na kumain.

Excited siyang naghintay. Subalit humapon na, ni anino ni Miguelito ay hindi nagpakita. Hanggang sa gumabi na. Nalungkot siya subalit hindi nawalan ng pag-asa. Inisip niya na baka bukas na lamang ito pupunta. At alam niya, muli siyang maghihintay.

Matamlay ang kanyang ina nang dumating mula sa malaking bahay. Kaagad itong naupo na parang pagod na pagod.

Kahit may pag-aalala, minabuti niyang hayaan na muna itong makapagpahinga. Naghain siya ng hapunan sa mesa.

“Kain na po tayo, Nay,” ang kanyang yaya.

Umiling ang kanyang ina. “Maya-maya na, hintayin na natin ang Tatay mo.”

Nilapitan niya ang kanyang ina. Nakasandal ito sa dingding at nakapikit.

“May dinaramdam po ba kayo, Nay?”

Dumilat ang kanyang ina at tumingin sa kanya. Nakita niya ang pagkabagabag nito sa mga mata. Muli itong umiling. “Wala. Wala. May kaguluhan lang na nangyari sa malaking bahay kanina.”

“Ho?” ang parang nagulat niyang sabi. “Bakit, Nay, ano’ng nangyari?”

Bumuntonghininga muna si Aling Rosa. Subalit bago pa nito nagawang sumagot, narinig na nila ang pagtawag ni Mang Berting mula sa bakuran.

“Alberto, tulungan mo nga ako rito sa mga dala ko.”

Mabilis na lumabas ng bahay si Alberto at sinalubong ang ama. May dala itong mga bayong ng gulay at prutas. Kaagad niya itong kinuha at ipinasok sa kusina.

Sa hapag dumiretso si Mang Berting. Tumayo naman si Aling Rosa at dumulog na rin. Gayundin ang ginawa ni Alberto.

Nagsimula silang kumain. At sa kanilang paghaharap-harap, hindi napigilan ni Alberto na ipagpatuloy ang pag-uusisa sa ina.

“Nay, ‘yung sinasabi n’yong nangyari sa malaking bahay…”

“Bakit, ano’ng nangyari?” ang tanong ni Mang Berting, magkahalo ang kuryusidad at pagtataka sa mukha.

“Nagkagulo kanina sa malaking bahay,” ang sagot ni Aling Rosa. “Isinugod sa ospital sa bayan ang isa sa mga bata.”

Parang tinambol ang dibdib ni Alberto sa narinig. Si Miguelito ang kaagad niyang naisip.

Sunud-sunod ang kanyang naging pagtatanong. “Sinong bata, Nay? Ano’ng nangyari? Bakit isinugod sa ospital? Nay, sagutin n’yo ako, sinong bata?”

Para siyang hindi makahinga sa labis na kaba at pangamba.

(Itutuloy)

Part 7

Plantation Resort 5

Nakasandal sina Miguelito at Leandro sa malaking bato, nakapikit ang mga mata at nakaawang ang mga labi habang nilalaro ang mga sarili.

Urong-sulong ang mga kamay, lulubog-lilitaw ang sakal-sakal na mga ari.

At sa bawat pagsungaw ng mga iyon, napagtanto niyang wala na itong mga lambi.

Hindi niya napigilang panoorin ang dalawa. At sa kabila ng pag-iwas na makagambala, naramdaman ng mga ito na naroroon siya at halos sabay na napadilat.

Pagkakita sa kanya, huminto si Leandro na parang walang anuman at ni hindi nagtakip ng sarili. Samantalang si Miguelito ay nataranta sa pagkukubli, hiyang-hiya sa pagkakahuli.

“Ano’ng ginagawa n’yo?” ang tanong ni Alberto, hindi pa rin naiibsan ang pagkagulat.

“Tinuturuan ko si Miguelito na magpaligaya ng sarili,” ang sagot ni Leandro na nakabuyangyang pa rin. Hindi niya naiwasang sulyapan ang sukat nitong hindi pangkaraniwan.

“Halika, sumali ka sa amin,” ang yaya pa.

“Ayoko,” ang kaagad niyang sagot sabay tingin kay Miguelito na hindi tumitinag sa pagkakatayo.

“Ayaw mo e tigas na tigas ka,” ang sabi ni Leandro.

Napatingin siya sa ibabang bahagi ng kanyang katawan. At saka lang niya namalayan na nakaalsa ang shorts niya, may nakatirik sa loob.

Nilapitan siya ni Leandro at walang sabi-sabing hinubuan siya. Dahil de-garter lang ang shorts niya, walang kahirap-hirap na nailabas nito ang ari niya.

Sa kabila ng pagkabigla, nagawa niya pa ring ihambing iyon sa ari ni Leandro. Hindi siya magpapatalo sa laki nito.

“Malaki ka nga pero supot ka pa,” ang puna ni Leandro. “At saka bakit tigas na tigas ka?”

Hindi niya alam ang isasagot.

“Nalibugan ka ba sa amin?” ang sabi pa. “Siguro bakla ka.”

Kakatwa para sa kanya ang mga sinasabing iyon ni Leandro. Gayundin ang nararamdaman niya at ang hindi mapigil na reaksyon ng katawan niya.

“Bakla. Bakla,” ang panunukso nito sa kanya.

Dali-dali niyang isinuot ang shorts niya. “Hindi ako bakla,” ang sagot niya. Muli, napasulyap siya kay Miguelito na tila nagpapasaklolo.

“Bakla. Bakla,” ang patuloy ni Leandro.

“Leandro,” ang saway ni Miguelito. “Huwag mo siyang tuksuhin.”

“Bakit hindi? E panay ang tingin niya sa ari ko.”

“Hindi. Hindi,” ang tanggi ni Alberto.

“Baka tinitingnan niya lang ang pagkakaiba. Tuli ka na kasi at siya, hindi pa,” ang pagtatanggol sa kanya ni Miguelito.

“E bakit tigas na tigas siya?”

“E ikaw rin naman, tigas na tigas,” ang rason ni Miguelito. “Ibig bang sabihin, bakla ka rin?”

Natigilan si Leandro. Itinago ang ari sa shorts at hindi na nagsalita pa.

Sinamantala ni Alberto ang pagkakataon upang ilihis ang usapan. “Kanina pa kayo hinahanap nina Doña Anastasia. Kakain na.” Tumalikod na siya at nagpatiunang lumakad.

Naramdaman niya ang pagsunod ng dalawa pero hindi na siya lumingon pa. Lipos pa rin siya ng pagkabagabag dahil sa kanyang nakita at sa naging panunukso ni Leandro sa kanya. Ayaw niyang ipahalata na apektado siya.

Nang malapit na sila sa bahaging kinaroroonan ng kanilang mga kasama, kaagad na tumalon sa ilog si Alberto at mabilis na lumangoy patawid. Masarap sa pakiramdam ang malamig na tubig na tila umapula sa kanyang pag-iinit.

Naging tahimik na siya sa kabuuan ng picnic. Pasulyap-sulyap sa kanya si Miguelito na parang may gustong sabihin subalit hindi niya ito pansin.

Buong maghapon siyang naging abala sa pag-iisip at pagsasala ng kanyang damdamin.

Nang gabing iyon, hinintay niya ang pagdating ng kanyang ama galing sa bukid.

“Tay,” ang sabi niya pagkaraang magmano. “Gusto ko na pong magpatuli.”

Tiningnan lang siya ni Mang Berting pero hindi sinagot. Tuluy-tuloy itong naupo sa hapag at kumain.

Nang nakahiga na siya, nakaramdam siya ng pagkabalisa. Sa kanyang pagkakapikit, muling lumarawan sa kanyang isip ang eksena sa batuhan. Sina Miguelito at Leandro… pinaliligaya ang mga sarili. Ang ari ni Miguelito… ang ari ni Leandro… naglalabas-masok sa pagkakabalot ng mga palad. Ang kakaibang anyo ng mga ito… ang hugis… ang sukat. Ang init na hatid niyon sa kanyang pakiramdam... ang kanyang paninigas.

Inapuhap niya ang sarili sa ilalim ng kumot. Atubili pa siya noong una na gayahin ang ginagawa nina Miguelito at Leandro. Subalit pagkaraan ng ilang taas-baba, idinuyan na siya ng kakaibang sarap. May gumapang na kiliti mula sa kanyang mga singit… patungo sa kanyang mga hita… sa kanyang mga binti… umabot at nanatili sa kanyang mga talampakan. Hanggang sa siya ay para nang maiihi at hindi niya iyon napigilan.

Ang brief na bigay ni Miguelito ang kanyang ipinamunas.

Kinabukasan, katulad ng dati, maaga siyang ginising. Subalit hindi ng kanyang ina kundi ng kanyang ama.

“Magbihis ka na,” ang sabi. “Aalis tayo.”

Naalimpungatan man, kaagad siyang sumunod.

At nang nasa labas na sila ng bahay, saka siya nagtanong.

“Tay, saan po tayo pupunta?”

Mabibilis ang mga hakbang ni Mang Berting, humahabol siya sa likuran nito. Sa silangan, nagsisimula nang pumutok ang araw.

“Hindi ba gusto mo nang magpatuli?” ang sagot ng ama.

Nabigla siya. “Ngayon na, Tay?” ang kanyang tanong habang patuloy sa paglalakad.

“Magtutuli ngayon sa tabing-ilog si Ingkong Jose. Doon tayo pupunta.”

Hindi na siya umimik. Pilit na lamang pinaglabanan ang pamumuo ng takot at kaba.

Malayo-layo rin ang kanilang nilakad bago nila sinapit ang tabing ilog na kung saan magaganap ang tulian. Maliwanag na ang sikat ng araw at habang paparating sila, nakita niyang nagkakatipon-tipon na ang mga batang lalaki kasama ang kanilang mga ama.

Sa lilim ng isang mayabong na puno, naroroon si Ingkong Jose at bigla siyang nanlamig nang makita niya itong naghahasa ng machete.

Maya-maya pa, pinapila na ang mga bata. Nakita niya na ilan sa mga makakasabay niya ay mga kaeskuwela niya. Pinanguya sila ng dahon ng bayabas habang naghihintay. Malamig ang simoy ng hangin subalit siya ay nagpapawis.

Matatapang ang mga batang nauna sa kanya. Wala ni isa mang umiyak. Iniwasan niyang manood upang huwag nang madagdagan ang kanyang takot.

At nang pagkakataon niya na, naging masasal ang kaba sa dibdib niya. Hinubo niya ang kanyang salawal at umupo siya nang paharap kay Ingkong Jose. Napapikit na lamang siya at nagpaubaya.

Hinawakan ni Ingkong Jose ang ari niya, hinila ang lambi at ipinatong sa sangkalang kahoy. Naramdaman niya ang pagpupuwesto ng matalim na machete.

Sabay sa malakas na pukpok, sumirit ang matinding kirot sa kanyang katawan. Pinigil niya ang mapasigaw.

“Luwa. Luwa,” ang utos ni Ingkong Jose pagkaraan.

Dumilat siya at iniluwa ang nginuyang dahon ng bayabas sa palad ng matanda. Kaagad iyong ibinudbod sa kanyang duguang ari. Maluha-luha siya habang nakatingin.

Sinulyapan niya ang kanyang ama at nakita niya itong nakangiti na para bang may pagmamalaki sa pinagdaanan niya.

At pagkatapos niyon, pinatalon na siya sa ilog.

Mahapdi man ang kanyang sugat, nakaramdaman siya ng pananagumpay dahil nalagpasan niya na ang ritwal ng pagiging isang binata.

Subalit sa kanyang isip, tila umaalingawngaw pa rin ang tukso ni Leandro.

Bakla. Bakla.

At hindi niya alam kung bakit sa kabila ng tiniis niyang sakit upang mapasinungalingan iyon, nababagabag pa rin siya at naguguluhan.

Umuwi siyang iika-ika. Hindi niya na dinatnan si Aling Rosa sa kubo nila.

Nahiga na lamang siya at pilit binalewala ang kirot na nadarama.

At saka niya naisip na parang hindi tama ang naging panahon ng kanyang pagpapatuli.

Kung kailan naririto si Miguelito na kaytagal niyang hinintay ang pagbabalik.

Dalawang linggo rin siyang magpapagaling. At mawawala.

Mami-miss niya si Miguelito.

Mami-miss din kaya siya nito?

(Itutuloy)

Part 6

Offshore

I think of you
While you think of him
Now, isn’t that unfair?

I love you
And you love him
But he loves another.

Now all I can do
Is watch in pain
As you two play a game.